و ادعايش انجام دهد . 2 - مقامى كه اين شخص ادعا مىكند ، بايد از نظر عقل براى بشر امكان‌پذير باشد و اگر مقامى را ادعا كند كه به گواه عقل ، كذب و دروغ وى در اين ادعا ثابت و مسلم است ، در اين صورت هر عملى براى اثبات گفتارش انجام دهد ، نه گواه بر صدق گفتار او خواهد بود و نه آن را مىتوان معجزه ناميد ، گرچه ديگران از انجام چنين عملى عاجز و ناتوان باشند . مثلا : اگر كسى ادعاى الوهيت و خدايى كند ، محال است كه چنين شخصى در ادعاى خود راستگو باشد زيرا دلايل روشن و استوار عقلى ، كذب و دروغ وى را در اين ادعا ثابت و آشكار مىسازد . 3 - مقامى كه اين شخص ادعا مىكند بايد از نظر شرع نيز قابل قبول باشد . اگر مقامى را ادعا كند كه به دليل قطعى ، مسلّم و دينى ، كذب وى در ادعاى چنين مقامى ثابت و مسلم شود ، در اين صورت عمل به ظاهر خارق‌العاده‌اى كه انجام مىدهد دليل بر صدق ادعاى وى نبوده ، معجزه نيز ناميده نمىشود . مثلا : اگر كسى بعد از پيامبر خاتم ( ص ) ادعاى نبوت كند . در اين صورت قطعا كاذب و دروغگو مىباشد زيرا به شهادت قرآن و طبق روايات قطعى و مسلّم كه از رسول اكرم ( ص ) و ائمهء معصومين ( ع ) به دست ما رسيده است ( 1 ) - ، موضوع نبوت با بعثت پيامبر اسلام ( ص ) پايان پذيرفته و بعد از وى ديگر پيامبرى مبعوث نخواهد گرديد . پس در صورت باطل بودن ادعا به وسيلهء عقل يا نقل ثابت و مسلم ، ديگر گواه و شاهد به حال مدعى چنين مقام باطلى فايده و سودى نخواهد داشت و پس از آن كه به حكم عقل يا به نقل مسلّم ، كذب و بطلان ادعاى وى روشن گرديده ، ديگر بر خدا لازم نيست كه عمل او را باطل و ناحق بودن وى را روشن و بر ملا سازد . 4 - شرط ديگر اعجاز اين است كه : عمل خارق‌العاده ، گواه بر صدق مدعا باشد نه گواه بر كذب او و اگر كسى منصبى را از ناحيه خداوند ادعا كند و سپس عملى انجام دهد كه ديگران از انجام دادن آن عمل عاجز و ناتوان باشند ، در صورتى كه اين عمل شاهد و دليل بر كذب و دروغ وى گردد ، معجزه ناميده نمىشود . مثلا : نقل گرديده است « مسيلمه » كه ادعاى نبوت مىنمود به عنوان اعجاز آب دهان خود را به چاه كم‌آبى انداخت كه آب آن فزون‌تر شود ولى نتيجه معكوس مشاهده گرديد و آب چاه به طور كلى خشك شد و دستش را بر سر عده‌اى از كودكان خاندان حنيفه كشيد و كام عده ديگرى را